Zarządzanie sytuacyjne bezpieczeństwem infrastruktury krytycznej państwa

Michał Wiśniewski

Abstract

Niniejsza monografia stanowi podsumowanie badań przeprowadzonych przez autora, które dotyczyły zagadnienia bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej. Ich efektem jest integralny model bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej (IM-BIK) oraz bazująca na nim metodyka zarządzania sytuacyjnego bezpieczeństwem IK (ZS-BIK). Genezą zaobserwowanego problemu badawczego dotyczącego bezpieczeństwa IK jest ciągły rozwój cywilizacyjny, który prowadzi do uzależniania się społeczeństwa od szeroko rozumianej infrastruktury, co sprawia, że ludzie przestają być samowystarczalni. Część infrastruktur, od których zależne jest społeczeństwo to tzw. infrastruktura krytyczna (IK). IK państwa podzielona jest na systemy IK, których prawidłowe funkcjonowanie jest warunkiem koniecznym stabilności bezpieczeństwa narodowego w obszarze: • rozwoju gospodarczego, • suwerenności państwa, • wzrostu standardu życia ludności. Ograniczenie funkcjonalności systemów IK skutkuje: • poważnymi stratami ekonomicznymi, • skażeniem środowiska naturalnego, • realnym zagrożeniem dla zdrowia i życia ludności. Ze względu na swoją rolę obiekty należące do IK powinny podlegać ochronie zmierzającej do ograniczania ryzyka utraty funkcjonalności, w większości bez względu na ekonomiczną opłacalność działań zabezpieczających. Obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa IK spoczywa na jej operatorze. W Polsce są to przede wszystkim przedsiębiorcy prywatni. Konieczność utrzymywania systemów rezerwowych podtrzymujących dostępność funkcjonalności IK do czasu jej pełnego odtworzenia wprowadza rozbieżność między celami biznesowymi operatorów IK a oczekiwaniem społeczeństwa dotyczącym funkcjonalności IK. Operatorzy IK są zobowiązani ustawowo do realizacji zadań z zakresu zarządzania: • gromadzenia i przetwarzania informacji dotyczących zagrożeń, • opracowywania i wdrażania procedur na wypadek ich wystąpienia, • współpracy z administracją publiczną i innymi operatorami IK. Realizacja obowiązków operatorów IK jest utrudniona przez rosnącą liczbę systemów uznawanych za IK, które nieustannie wzajemnie oddziałują tworząc sieć zależności, w ramach której realizują się scenariusze zdarzeń niekorzystnych (SZN). Scenariusze te należy uwzględnić rozważając zabezpieczenia dla IK. Obecnie akty normatywne nie wskazują metod generowania SZN oraz nie definiują tego pojęcia, pozostawiając jego interpretację operatorom IK. Wymianę informacji, warunkującą skuteczną ochronę IK, między podmiotami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo IK komplikuje fakt, że przepisy (Polskie oraz Unii Europejskiej) definiują zadania jednostek administracji publicznej oraz operatów IK w sposób ogólny, pozostawiając im dowolność w zakresie raportowania danych oraz metod, jakimi dane te są gromadzone. Brak jednolitego systemu pojęciowego oraz metodyki zarządzania bezpieczeństwem IK jest przyczyną trudności w koordynacji ochrony IK, utrudnia wzajemną wymianę oświadczeń i pociąga za sobą ryzyko pozostawienia obszaru, w którym brak koordynacji działań podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo IK może doprowadzić do eskalacji zagrożenia i skutków jego wystąpienia. Stąd problemem badawczym jest opracowanie wspólnego systemu pojęć oraz jednolitej metodyki zarządzania bezpieczeństwem IK możliwych do stosowania przez wszystkie podmioty odpowiedzialne za bezpieczeństwo IK. Znaczenie IK dla bezpieczeństwa narodowego, rosnący stopień wzajemnej zależności systemów IK, konieczność wymiany informacji przez podmioty odpowiedzialne za bezpieczeństwo IK, nieprecyzyjne przepisy prawne oraz rozbieżność między celami biznesowymi operatorów IK i oczekiwaniem społeczeństwa prowadzą do narastania luki dotyczącej prac nad wspólnym systemem pojęciowym oraz jednolitą metodyką zarządzania bezpieczeństwem IK. Doświadczenia zebrane podczas realizacji prac badawczych pozwoliły na sprecyzowanie problemu badawczego do zagadnienia modelowego odwzorowania istoty funkcjonalności IK i określenia problemu decyzyjnego umożliwiającego efektywny dobór zabezpieczeń chroniących przed jej utratą. Stąd przedmiotem niniejszego opracowania jest integralny model bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej (IM-BIK) oraz bazująca na nim metodyka zarządzania sytuacyjnego bezpieczeństwem infrastruktury krytycznej (ZS-BIK), których opracowanie warunkuje efektywną wymianę informacji między podmiotami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo IK. Przedmiot opracowania wskazuje na dwa pytania badawcze: • Jakie elementy musi zawierać IM-BIK, aby móc stanowić zaplecze narzędziowe dla metodyki ZS-BIK? • Jakie etapy postępowania powinna zawierać metodyka ZS-BIK, aby umożliwić zarządzanie bezpieczeństwem IK uwzględniając wszystkie podmioty odpowiedzialne za bezpieczeństwo IK? Podstawione pytania badawcze wskazują na dwie grupy zagadnień: • integralny model bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej, obejmujący: o koncepcję IM-BIK, o modelowe odwzorowanie zabezpieczeń i zagrożeń funkcjonalności zasobów IK, w tym model formalny SZN, o mierniki IM-BIK, o podejmowanie decyzji dotyczących reakcji na zagrożenia, • metodykę zarządzania sytuacyjnego bezpieczeństwem infrastruktury krytycznej, obejmująca: o organizacyjne aspekty ZS-BIK w tym:  powołanie zespołu ZS-BIK,  określenie progów bezpieczeństwa,  określenie charakterystyk IK,  formalny opis SZN,  sformułowanie problemu decyzyjnego,  analizę i szacowanie ryzyka,  podjęcie decyzji w sprawie wdrożenia zabezpieczeń, o procedury wykonania metodyki ZS-BIK dla płaskiego i hierarchicznego problemu decyzyjnego, o opis eksperymentów obliczeniowych, o procedury zastosowania metodyki ZS-BIK dla płaskiego i hierarchicznego problemu decyzyjnego, o ocenę metodyki ZS-BIK. Prace nad IM-BIK oraz ZS-BIK pozwoliły na uporządkowanie i zintegrowanie procedur postępowania przez podmioty odpowiedzialne za bezpieczeństwo IK. Wspólna metodyka ZS-BIK jest warunkiem przyspieszenia procesu uzgadniania planów ochrony infrastruktury krytycznej (POIK) oraz skutecznego podejmowania działań prewencyjnych i naprawczych. Za pomocą metodyki ZS-BIK, rozwiązywane są dwa odmienne rodzaje problemów decyzyjnych: • płaskie problemy decyzyjne, • hierarchiczne problemy decyzyjne. Metodykę ZS-BIK zweryfikowano na podstawie eksperymentów obliczeniowych, które zostały przeprowadzone na danych pozyskanych z Planów Zarządzania Kryzysowego (PZK). Eksperymenty wykonano w celu potwierdzenia użyteczności metodyki ZS-BIK dla podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo IK. Wykonano dwa eksperymenty, po jednym dla przypadku płaskiego i hierarchicznego problemu decyzyjnego. Nierozłączną częścią opracowania jest tezaurus, w którym zawarto system pojęć stosowanych w opracowaniu oraz załączniki uzupełniające rozważania teoretyczne przedstawione w rozdziałach zasadniczych o pełne przykłady obliczeniowe ilustrujące sposób wykonania IM-BIK. Opracowanie przeznaczone jest dla teoretyków i praktyków związanych z procesem planowania cywilnego, zarządzania kryzysowego oraz zajmujących się planowaniem ochrony infrastruktury krytycznej. Monografia może stanowić również podręcznik akademicki dla studentów kierunków: bezpieczeństwo publiczne, bezpieczeństwo narodowe, zarządzanie bezpieczeństwem, zarządzanie bezpieczeństwem infrastruktury krytycznej, którzy zrealizowali kurs podstawowy z zakresu zarządzania ryzykiem.
Rodzaj wydawnictwa książkowegoMonografia
Autor Michał Wiśniewski (WZ / KSWZ)
Michał Wiśniewski
- Katedra Systemów Zarządzania
WydawcaPolitechnika Warszawska (PW), MNiSW [80]
Nazwa wydawcy (spoza wykazu wydawców) Wydział Zarządzania
Miejsce wydania (adres wydawcy)Warszawa
ISBN978-83-63370-32-9
Inne ISBN978-83-63370-33-6
Rok wydania2019
Paginacja232
Objętość publikacji w arkuszach wydawniczych11.6
Słowa kluczowe w języku polskimzarządzanie, bezpieczeństwo, infrastruktura krtyczna, usługi kluczowe, zagrożenie, ryzyko, efekt domina, scenariusz zdarzenia
Słowa kluczowe w języku angielskimmanagement, security, critical infrastructure, essential services, threat, risk, domino effect, scenario of the event
Językpl polski
Plik
WISNIEWSKI_Zarzadzanie_sytuacyjne.pdf 3.25 MB
Okładka
2019_Zarzadzanie sytuacyjne bezpieczenstwem_WisniewskiM.png 58.34 KB
Punktacja (całkowita)100
Oznaczenie korekty punktacjiZwiększenie punktacji (co najmniej jeden autor (N) deklaruje dziedzinę nauk humanistycznych, społecznych lub teologicznych)
PunktacjaPunktacja MNiSW = 100.0, 23-09-2019, MonograhOrBookNotMainLanguagesAuthor
Liczba cytowań*
Cytuj
Udostępnij Udostępnij

Pobierz odnośnik do tego rekordu


* Podana liczba cytowań wynika z analizy informacji dostępnych w Internecie i jest zbliżona do wartości obliczanej przy pomocy systemu Publish or Perish.
Powrót