Ochrona i zagospodarowanie wybranych zespołów fortyfikacji nowszej w Polsce

Piotr Molski

Abstract

xxx
Book typeMonograph
Author Piotr Molski (FA / DPHBM)
Piotr Molski,,
- Department of Preservation of Historical Buildings and Monuments
Publisher name (outside publisher list) Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej
Issue year2007
Pages132 + 22
Keywords in Polishxxx
Keywords in Englishxxx
Abstract in PolishZłożone i dramatyczne polskie dzieje, związane ze zmieniającymi się uwarunkowaniami geopolitycznymi i podziałami granicznymi naszego kontynentu sprawiły, że w dzisiejszych granicach Polski zachowały się, oprócz rodzimych, fortyfikacje obce – przede wszystkim: francuskie, rosyjskie i radzieckie, pruskie i niemieckie oraz austriackie. Stanowią one materialny zapis burzliwej historii Polski, symbol przetrwania i zachowania naszej narodowej tożsamości, ale też trwały ślad ewolucji sztuki fortyfikacyjnej wielkich mocarstw, uznawany za europejskie dziedzictwo kulturowe. Zmiany systemowe w Polsce po 1989 roku i rezygnacja wojska z użytkowania części zabytkowych nieruchomości umożliwiły rozwój badań architecturae militaris, ale równocześnie spowodowały nasilenie zagrożeń historycznej tkanki. Ochrona wartości kulturowych zespołów budowli, które projektowano i rozbudowywano jako wielkie systemy obrony o złożonej strukturze, urosła w drugiej połowie lat 90. XX w. do jednego z głównych dylematów konserwatorskich. Poszukiwanie skutecznych metod ochrony fortyfikacji wiązało się z potrzebą nowych rozwiązań w ochronie zabytków wobec zachodzących przemian ustrojowych i toczącej się w międzynarodowych i krajowych środowiskach dyskusji o doktrynie konserwatorskiej początku XXI wieku. Decentralizacja i uspołecznienie zarządzania tworzyły warunki do przejmowania odpowiedzialności za przetrwanie dziedzictwa kultury przez samorządy terytorialne. W dyspozycji rad gminnych znalazły się skuteczne narzędzia ochrony tego dziedzictwa: miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego i możliwość tworzenia parków kulturowych. Ustawowa formuła parku, przy swojej elastyczności, pozwoliła na jej wykorzystywanie nie tylko jako formy ochrony prawnej, ale też jako skutecznego instrumentu zarządzania kulturowym zasobem. Niniejsze opracowanie jest próbą sformułowania propozycji metodycznych w zakresie programowania działań ochronnych oraz utrwalania i eksponowania zabytkowych wartości zespołów fortyfikacji z równoczesnym ich zagospodarowaniem uznawanym jako warunek sine qua non skutecznej ochrony. Opracowanie składa się z czterech rozdziałów, w tym rozdziału wprowadzającego i trzech problemowych. W rozdziale pierwszym dokonano przeglądu prac dokumentacyjnych i metodycznych w zakresie ochrony obszarowej zespołów obronnych, scharakteryzowano zasoby fortyfikacji zachowane w dzisiejszych granicach Polski – z zamiarem, przede wszystkim, przybliżenia skali i złożoności problemu badawczego oraz oceniono stan ochrony prawnej zabytków architektury obronnej. Omówiono cechy nowszej fortyfikacji istotne z punktu widzenia metod ochrony i adaptacji do współczesnych funkcji. Kolejny rozdział poświęcony jest trzem zespołom: Twierdzy Warszawa, Twierdzy Boyen i Cytadeli Twierdzy Modlin. Zespoły te tworzyły rodzaj „poligonu doświadczalnego” w studiach poświęconych metodom waloryzacji konserwatorskiej i formułowania wniosków. Studia zespołów obronnych tworzą punkt wyjścia dla treści trzeciego rozdziału pt. „Propozycje metodyczne do programu ochrony i zagospodarowania zespołu nowszej fortyfikacji”. Znalazły się tam: próba zdefiniowania programu ochrony i zagospodarowania, rozważania dotyczące ujęcia, zakresu oraz szczegółowości ustaleń, kolejnych faz sporządzania programu i jego odniesień do dokumentów planistycznych. Główny wątek dotyczący konstrukcji programu uzupełniają komentarze i wnioski poświęcone dopuszczalnym formom ingerencji w zabytkową tkankę, współczesnym uzupełnieniom historycznych struktur, formom zagospodarowania dostosowanym do specyfiki pofortecznych zespołów oraz preferowanej w ich ochronie idei parków kulturowych. Treść ostatniego, czwartego rozdziału jest syntetycznym podsumowaniem pracy, szczególnie w odniesieniu do celów, założeń wyjściowych, zakresu programów ochrony i zagospodarowania oraz uwarunkowań realizacji ich ustaleń. Przeprowadzone studia potwierdziły współzależności zachodzące między metodami programowania ochrony i zagospodarowania zespołów pofortecznych a ich cechami własnymi. Potwierdziły tym samym celowość prac metodycznych i programowych dotyczących ochrony wyodrębniających się w krajowym zasobie kulturowym grup zabytków.
Languagepl polski
Score (nominal)12
Citation count*4 (2015-03-13)
Cite
Share Share

Get link to the record


* presented citation count is obtained through Internet information analysis and it is close to the number calculated by the Publish or Perish system.
Back
Confirmation
Are you sure?